پیپت ساده

پیپت ساده:

پیپت ها (Pipette) ابزارهایی برای انتقال یا اندازه گیری حجم های کوچک مایعات، از یک ظرف به ظرف دیگر با دقت بسیار هستند. مدل های مختلفی از پیپت ها موجود می باشد. ابتدا آنها از شیشه ساخته می شدند، اما امروزه بصورت پیپت های پلاستیکی نیز در بازار موجود هستند و انواع متفاوتی دارند. اخیراً پیپت های با کنترل الکتریکی نیز وارد بازار شده اند. تاکید این مقاله در مورد پیپت های حجم ثابت و پیپت های حجم متغیر با کنترل مکانیکی است. همچنین درباره نگهداری و کالیبراسیون پیپت های مکانیکی و کاربرد پیپت ها نیز صحبت خواهیم کرد.

کاربرد پیپت:

از کاربرد پیپت ها میتوان به استفاده از آنها در آزمایشگاه های بالینی و تحقیقاتی برای برداشت حجم های کم مایعات با دقت زیاد اشاره کرد. این قطعات مصرفی کاربردشان در دقت و سرعت در انجام آزمایشات آزمایشگاهی است که با حجم های متفاوت و در انواع شیشه ای و پلاستیکی در بازار عرضه میشوند. پیپت ها معمولاً یکبار مصرف هستند اما برخی از آنها که عمدتاً جنسشان شیشه ای است میتوانند به دفعات بیشتر نیز مورد استفاده قرار گیرند.

اصول عملکرد پیپت آزمایشگاهی:

پیپت های مکانیکی یا پیستون دار معمولاً با اعمال فشار دستی روی پیستون کار می کنند. پیستون داخل یک سیلندر با طول ثابت حرکت و حجم مشخصی از مایع را به داخل یا خارج پیپت هدایت می کند.

دو نوع پیپت های پیستون دار موجود میباشد:

پیپت با حجم ثابت: که حجم ثابتی از مایع را (حجم اسمی NV: Nominal Volume) جابجا میکند.

پیپت با حجم متغیر: که حجم های متفاوتی را با توجه به مشخصات اختصاصی پیپت جابجا میکند.

تنظیم حجم متغیر روی پیپت با حرکت پیستون و با توجه به محدوده عملکرد پیستون انجام می شود. در این نوع پیپت ها حجم اسمی بیشترین نوع حجمی است که پیپت می تواند نگه دارد.

انواع و کاربرد پیپت های ثابت و متغیر:

پیپت های ثابت و متغیر به دو نوع A و B تقسیم میشوند:

نوع A (یا Air Displacement Pipettes): در این نوع حجمی از هوا بین سر پیستون و مایع درون سیلندر پیپت وجود دارد.

نوع B (یا Positive Displacement or Direct Displacement Pipettes): در این مدل، پیستون در تماس مستقیم با مایع است. یکی از موارد کاربرد پیپت نوع A این است که در استفاده های بیشتر، امکان آلوده شدن در آن کمتر است؛ ولی برخلاف پیپت های نوع B ، وقتی برای برداشت حجم های خیلی کم مورد استفاده قرار می گیرند از دقت کافی برخوردار نیستند، چون هوا در آنها متراکم و فشرده می شود.

توصیه ها و الزامات استفاده از پیپت:

برای استفاده از پیپت، آزمایشگاه باید به طور مطلوب تمیز و از نور کافی برخوردار باشد.

شرایط عمومی استفاده عبارت است از:

از ثابت ماندن دمای اتاق در 20 درجه سانتیگراد و تغییرات دمای 5± درجه سانتیگراد (بین 30–15 درجه) اطمینان حاصل نمایید.

از رطوبت نسبی اتاق (50%<) اطمینان حاصل کنید. پیپت ها نمونه ها و مواد مایع باید در شرایط آزمایشگاه پایدار باشند. معمولاً پیشنهاد شده است که این مواد 2-3 ساعت قبل از انجام آزمایش به دمای اتاق برسند.

اگر از مواد سمی و یا موادی که احتمال خطرات بیولوژی دارند استفاده می شود، از لوازم ایمنی و محافظ مناسب استفاده کنید.

از قرار گرفتن پیپت در حالت عمودی در محلول اطمینان حاصل کنید. این حالت از عدم دقت در انتقال می کاهد!

بطور کلی نباید آنها را در زیر نور مستقیم خورشید نگهداری کنید تا بتوانید از کاربرد پیپت ها بدرستی استفاده نمایید.

از توصیه های سازنده برای حداقل قابلیت قرارگیری (Minimum Immersion Depth) سرسمپلر و پیپت در مایع آگاه باشید. این مقدار با توجه به نوع و گنجایش پیپت متفاوت است.

 

• بعد از پر کردن سرسمپلر، قطرات روی نوک سرسمپلر را تمیز نمایید. برای این کار نوک سرسمپلر را آهسته به دیواره لوله آزمایش بزنید. استفاده از کاغذ جاذب ممکن است لازم شود، در این صورت بیشتر باید دقت نمود تا از آلودگی احتمالی جلوگیری گردد.

• محلول داخل سرسمپلر را در لوله آزمایش خالی کنید. این کار را با تماس نوک سرسمپلر به دیواره لوله آزمایش انجام دهید. نوک سرسمپلر باید با زاویه 45-30 درجه و 10-8 mm بالاتر از سطح مایع با دیواره لوله تماس داشته باشد.
• برای افزایش صحت پیپت، سرسمپلرها را مرطوب کنید. برای این کار حجم کمی از محلول کاری را چند بار برداشت و داخل ظرف پسماند خالی نمایید. این کار از تشکیل حباب های هوا مخصوصا در محلول های غلیظ و یا مواد آب گریز (Hydrophobic) خودداری می کند. همچنین سبب مرطوب شدن یکنواخت دیواره داخلی سرسمپلرها و پیستون می شود. این عمل برای کاربرد پیپت ها با حجم µl10 و یا کمتر ضروری نمی باشد.

  روش صحیح استفاده و کاربرد پیپت

  در زیر مراحل متداول برای استفاده از پیپت های مکانیکی نوع A توضیح داده شده است. کاربر باید به توصیه های سازنده توجه کند. این مراحل در استفاده از پیپت های الکتریکی نیز کاربرد دارد. شکل 5 این مراحل را توضیح می دهد.

  1. یک سرسمپلر نو را با توجه به مشخصات پیپت به آن متصل نمایید. از آلوده شدن سرسمپلر با مواد دیگر جلوگیری نموده و از محکم بودن اتصال سرسمپلر اطمینان حاصل نمایید.
  2. پیستون را تا موقعیت توقف یک (اولین مرحله – First Limit) فشار دهید. در این موقعیت نوک سرسمپلر نباید با سطح مایع تماس پیدا کند.

  3. نوک سرسمپلر را با توجه به جدول راهنما در داخل مایع قرار دهید یا از توصیه های سازنده استفاده نمایید و پیپت را کاملا در حالت عمودی نگهداری کنید. این حالت مطابق با موقعیت B1 (اولی از چپ) در شکل است.

  4. پیستون را به آرامی و بطور کامل رها کنید تا مایع را برداشت کند (موقعیت A2). قبل از اینکه سرسمپلر را از داخل مایع خارج کنید حداقل 2 ثانیه صبر کنید.

  5. نوک سرسمپلر را در لوله آزمایش در زاویه 45-30 درجه با دیواره داخلی لوله نگه دارید. اگر لوله آزمایش که گیرنده مایع است دارای محلول میباشد از تماس نوک سرسمپلر با محلول داخل لوله آزمایش خودداری نمایید (موقعیت A3).

  6. محتویات داخل سرسمپلر را با فشار دادن پیستون تا موقعیت توقف یک خالی نمایید (موقعیت B4). در تمام مراحل اطمینان حاصل نمایید که نوک سرسمپلر و سطح داخلی لوله گیرنده مایع در تماس هستند. به آرامی نوک سرسمپلر را در سطح داخلی در ارتفاع 10-8 mm از سر لوله حرکت دهید تا قطره ای در نوک سرسمپلر باقی نماند.
  7. پیستون را فشار دهید تا به موقعیت توقف دو (مرحله دوم – Second Limit) برسد (موقعیت C5). این کار قطره باقی مانده در داخل سرسمپلر را با بیرون راندن هوا خالی میکند. پیپت را تا بیرون آوردن از لوله آزمایش در همین حالت (موقعیت C5) نگه دارید. به محض اینکه پیپت را از لوله آزمایش خارج کردید پیستون را به حالت اولیه برگردانید.
  8. سرسمپلر را با فشار دادن دکمه انتهای پیپت دور بیندازید (موقعیت 6).

   

  نکته: اگر از پیپت های متغیر استفاده میشود باید حجم مورد نیاز با توجه به راهنمایی های سازنده انتخاب شود. معمولا دکمه کنترل حجم در قسمت بالای پیپت وجود دارد. تشخیص و آشنایی کاربر با مقیاس ها جهت استفاده صحیح از کاربرد پیپت ها امری ضروری است.